Eerst kijken, dan snoeien: pas op voor de geelpoothoornaar |
|
|
|
|
 |
| 289 sec |
Verborgen nesten vragen om extra oplettendheid en een goede voorbereiding
Een heg snoeien, een boom uitdunnen of klimop verwijderen. Het zijn dagelijkse werkzaamheden voor hoveniers. Maar tussen het groen kan ook een nest van de geelpoothoornaar zitten. Dat vraagt om een andere manier van werken, vindt Hans Krens van Stichting Aziatische Hoornaar Alert. Ook onderzoeker Arnold van Vliet waarschuwt voor de risico's. Wat kun je als hoveniersbedrijf doen om ongelukken te voorkomen?
| Hans Krens met 3D geprinte selectieve val. Deze ontziet andere insecten en vangt koninginnen van de Aziatische Hoornaar in de lente (Foto: Michel Porro) |
'Als je in augustus een heg gaat snoeien zonder eerst goed te kijken, kun je zomaar een nest raken.' Hans Krens, voorzitter van Stichting Aziatische Hoornaar Alert, maakt zich zorgen over de veiligheid van hoveniers. Vooral in de zomer, wanneer hagen dicht in het blad staan, kunnen nesten gemakkelijk over het hoofd worden gezien. 'Je hebt volken die in een heg beginnen. Gedurende het jaar komt die heg mooi in blad en blijft het nest gewoon zitten. Eind juli, begin augustus en in september kunnen die nesten echt groot zijn. Aan de buitenkant zie je dan bijna niets.' Een hovenier die met een heggenschaar aan het werk gaat, kan zo ongemerkt een nest raken. 'Als je honderd meter heg moet snoeien voor een klant, loop je misschien al langs dat nest voordat je überhaupt aan het werk bent. En vervolgens sta je daar met je heggenschaar.'
Waarom een nest zo moeilijk te zien is
De geelpoothoornaar, ook bekend als Aziatische hoornaar, komt sinds 2017 in Nederland voor en heeft zich over vrijwel het hele land verspreid. De soort is herkenbaar aan het donkere lichaam, de geel-oranje band op het achterlijf en de gele uiteinden van de poten. In het voorjaar bouwt de koningin een klein nest, bijvoorbeeld in een haag, struik of schuur. Later verhuist de kolonie vaak naar een groter nest, hoog in een boom. Soms blijft het nest echter op de oorspronkelijke plek en groeit het daar verder. Juist die verborgen nesten leveren problemen op. Zelfs wanneer een hovenier vooraf goed kijkt, is een nest niet altijd te ontdekken. Een aanwijzing kan zijn dat meerdere hoornaars steeds naar dezelfde plek vliegen.
Machines kunnen een aanval uitlokken
Niet alleen het raken van een nest is gevaarlijk. Ook het gebruik van machines vlak bij een nest kan een reactie uitlokken. Onderzoeker Arnold van Vliet van Wageningen University & Research beschreef dit samen met hoornaardeskundige Silvia Hellingman in een artikel op Nature Today. Geelpoothoornaars kunnen reageren op geluid, trillingen en bewegingen. Een heggenschaar, kettingzaag of bosmaaier kan daardoor een bedreiging vormen wanneer er vlakbij een nest zit. De hoornaars kunnen alarmstoffen afgeven, waardoor andere dieren uit de kolonie worden gewaarschuwd en mee kunnen aanvallen. Voor hoveniers betekent dit dat een controle van de werkplek vóór het snoeien belangrijk is. Maar ook tijdens het werk moeten medewerkers alert blijven op opvallende vliegbewegingen of gezoem uit de begroeiing.
 | | Ingang vogelkastje aankijkers |
|
|
Wat spreek je vooraf af?
Volgens Krens moeten hoveniersbedrijven meer aandacht besteden aan de voorbereiding op dit soort situaties. Daarbij gaat het niet alleen om het herkennen van nesten, maar ook om afspraken binnen het bedrijf. 'Stel dat iemand in een hoogwerker wordt aangevallen. Hoe krijg je die persoon dan veilig beneden? En weten collega's wat ze moeten doen?' Die vragen zijn ook relevant voor hoveniers die bij particuliere klanten werken. Wat doet een medewerker als hij een nest ontdekt? Wie wordt gewaarschuwd? En wie beslist wanneer het werk kan worden hervat?
Een vermoedelijk nest is reden om het werk stil te leggen en afstand te houden. De plek moet veilig worden afgezet, zodat ook collega's, bewoners en voorbijgangers niet te dicht in de buurt komen. Het nest zelf verwijderen is werk voor een deskundige met geschikte beschermende kleding en apparatuur. Ook een melding van een klant verdient aandacht. Wanneer een bewoner vertelt dat er veel hoornaars rond een haag vliegen, is het verstandig dit eerst te onderzoeken voordat de snoeiwerkzaamheden beginnen. Dat betekent niet dat iedere rondvliegende hoornaar op een nest wijst, maar wel dat er reden is om extra goed te kijken.
Wegrennen werkt beter dan blijven staan
Wat als een medewerker ondanks alle voorzorgsmaatregelen toch een nest verstoort? Van Vliet en Hellingman verwijzen naar Zuid-Koreaans onderzoek waaruit blijkt dat snel vluchten de beste reactie is. Bij mensen die rustig wegliepen, werden op twintig meter afstand gemiddeld nog ongeveer tien achtervolgende hoornaars geteld. Bij mensen die wegrenden, waren dat er gemiddeld anderhalf. Stilstaan of hurken bood evenmin bescherming. Het advies is daarom om gezicht en nek te beschermen, voorover te buigen en zo snel mogelijk weg te rennen. Zoek beschutting in een gebouw of voertuig en sluit deuren en ramen.
Bij werken op hoogte is de situatie ingewikkelder. Een medewerker die in een hoogwerker wordt aangevallen, kan niet zomaar wegrennen. Ook kan iemand door een schrikreactie vallen. Daarom moeten collega's weten hoe de noodbediening werkt en hoe ze iemand veilig naar beneden kunnen halen.
Ook voorbereid op een allergische reactie
Krens vraagt daarnaast aandacht voor ernstige allergische reacties. 'Je weet nooit of je allergisch bent.' Bij benauwdheid, zwelling van tong of keel, flauwvallen of andere tekenen van een ernstige allergische reactie moet direct 112 worden gebeld. Ook steken in de mond of keel vragen om spoedhulp. Bij veel steken is medische beoordeling nodig. Hoveniersbedrijven kunnen met hun bedrijfsarts of arbodienst bespreken hoe ze zich op zulke noodsituaties voorbereiden. Daarbij kan ook de beschikbaarheid van voorgeschreven noodmedicatie, zoals een adrenalinepen, aan bod komen.
Twee ernstige incidenten tijdens boomwerkzaamheden
Boomsnoeier springt uit hoogwerker in Vught
Op 16 september 2026 raakte een medewerker van idverde zwaargewond tijdens snoeiwerkzaamheden voor de gemeente Vught. Hij werkte op negen meter hoogte in een hoogwerker toen hij op een nest van geelpoothoornaars stuitte. De man werd aangevallen en sprong naar beneden. Hij liep meerdere botbreuken en steken op. De gemeente liet het nest verwijderen.
Medewerker boombedrijf krijgt dertig steken
Bij Van Voorthuizen Boom- & Groenverzorging uit Lienden zag een medewerker tijdens snoei- en zaagwerkzaamheden een nest in een boomkroon over het hoofd. Hij werd ongeveer dertig keer gestoken en kreeg een levensbedreigende allergische reactie. Zijn collega's belden direct 112. De medewerker overleefde het incident.
Bronnen: Omroep Brabant en RTL Nieuws.
|
Geen reden voor paniek
Ondanks de risico's vindt Krens dat hoveniers niet bang hoeven te worden voor iedere geelpoothoornaar die ze tegenkomen. De dieren zijn doorgaans niet uit op een confrontatie met mensen. Het gevaar ontstaat vooral wanneer een nest wordt verstoord. 'Je moet niet gaan roepen: pas op, de monsterwesp! Ik hoor nu al van mensen die hun kinderen niet meer buiten durven te laten spelen. Maar als je niet bij zo'n nest in de buurt komt, is er niets aan de hand.' Met Stichting Aziatische Hoornaar Alert probeert hij de kennis over de soort te vergroten. Het initiatief is actief in Lochem en Berkelland en telt ongeveer 250 vrijwilligers, die helpen bij het opsporen van nesten en het informeren van inwoners.
Voor hoveniers ziet hij vooral een taak in het aanpassen van de dagelijkse werkwijze. Niet zomaar beginnen met snoeien, maar eerst controleren wat er in de begroeiing zit. En zorgen dat medewerkers weten wat ze moeten doen wanneer het toch misgaat. Daarbij ziet Krens een belangrijke rol voor voorlichting en cursussen. Die moeten zich vooral richten op het herkennen van de geelpoothoornaar en het bewust worden van de risico's tijdens het werk. Ook veiligheidsmaatregelen en een goede voorbereiding horen daarbij. Verder is kennis van de levenscyclus van de hoornaar belangrijk. Wie weet hoe de nesten zich gedurende het seizoen ontwikkelen en waar ze kunnen zitten, kan beter inschatten wanneer en bij welke werkzaamheden het risico op blootstelling het grootst is. 'We zullen mensen moeten informeren, een plan moeten maken en cursussen moeten ontwikkelen. Dat mis ik nu.'
Acht tips voor veilig werken
1. Controleer de werkplek. Kijk vóór het snoeien, zagen of maaien of er nesten, opvallende vliegbewegingen of voortdurend gezoem zijn.
2. Let op dichte begroeiing. Nesten kunnen hoog in boomkronen zitten, maar ook laag in hagen, struiken en bij gebouwen.
3. Laat losse hoornaars met rust. Sla niet naar de dieren en probeer ze niet dood te drukken.
4. Stop bij een vermoedelijk nest. Schakel machines uit zodra dat veilig kan en ga niet dichterbij om het nest te bekijken.
5. Houd voldoende afstand. Blijf minimaal drie meter uit de buurt, liever vijf meter of meer. Waarschuw collega's en houd anderen uit de buurt.
6. Schakel een specialist in. Verwijder een nest niet zelf. Vraag bij de gemeente of provincie naar de plaatselijke aanpak.
7. Word je aangevallen, vlucht dan. Bescherm gezicht en nek en ren zo snel mogelijk weg van het nest. Zoek beschutting in een gebouw of voertuig. Werk je op hoogte, voorkom dan dat je door een schrikreactie valt.
8. Meld het nest. Geef waarnemingen door via Waarneming.nl. Maak alleen een foto vanaf veilige afstand. Bel bij ernstige allergische klachten, zoals benauwdheid of flauwvallen, direct 112.
Bron: Silvia Hellingman en Arnold van Vliet, Nature Today, september 2026.
|
| LOGIN
met je e-mailadres om te reageren.
|
|
|
| Er zijn nog geen reacties. |
|
