'Een losvliegende hoornaar is geen probleem, een verborgen nest wel' |
|
|
|
|
 |
| 269 sec |
Zin en onzin over de geelpoothoornaar: wat moet de hovenier weten?
Wie als hovenier een heg snoeit of een boom verzorgt, kan ongemerkt een nest van de geelpoothoornaar raken. Dat kan ernstige gevolgen hebben. Zo raakte in september een boomsnoeier in Vught zwaargewond nadat hij tijdens een aanval uit een hoogwerker sprong. Een andere boomverzorger kreeg tientallen steken en raakte in shock. Maar hoe gevaarlijk is deze hoornaar werkelijk? En wat kunnen hoveniers doen om veilig te werken? Ecoloog Karin Albers en WUR-onderzoeker Arnold van Vliet scheiden feiten van fabels. Albers: 'Een losvliegend dier is in principe geen probleem.'
| Een losvliegende geelpoothoornaar vormt geen gevaar, maar een nest wel |
De geelpoothoornaar, ook bekend als de Aziatische hoornaar, komt sinds 2017 in Nederland voor en heeft zich inmiddels over vrijwel het hele land verspreid. De soort is kleiner dan de Europese hoornaar en herkenbaar aan zijn donkere lichaam, een geeloranje band op het achterlijf en gele uiteinden van de poten.
Ecoloog Karin Albers begrijpt de zorgen over de snelle verspreiding, maar vindt dat incidenten soms te veel aandacht krijgen. 'Er zijn natuurlijk sowieso altijd al wel incidenten, ook met wespen, met de gewone Europese hoornaar.' Volgens haar halen vergelijkbare incidenten met gewone wespen het nieuws vaak niet. 'Het zijn hele vervelende incidenten. Best gevaarlijk. Maar dat gebeurt met gewone wespen ook. En die halen het nieuws niet.'
 | | Karin Albers (Foto: Alyssa van Heyst) |
|
|
Verborgen tussen de bladeren
Voor hoveniers schuilt het belangrijkste risico in de plekken waar de geelpoothoornaar zijn nesten bouwt. In het voorjaar begint een koningin met een klein nest, bijvoorbeeld in een haag, struik of schuur. Later verhuist de kolonie vaak naar een groter nest, meestal hoog in een boom. Zo'n nest kan een meter breed worden en duizenden hoornaars bevatten. Ook lager in de begroeiing komen nesten voor. Albers wijst erop dat de dieren beschutte plekken opzoeken. 'Vaak verhuizen ze na een tijdje en dan zitten ze in de zomer juist vaak heel hoog in echt dichte boomkruinen tussen het blad.' Daardoor zijn de nesten lastig te ontdekken. 'Zelfs bij gewone inspecties vanaf de grond is het gewoon lastig om zo'n nest te zien, omdat ze juist plekken opzoeken die het meest dicht zijn.'
Arnold van Vliet, onderzoeker bij Wageningen University & Research, adviseert groenprofessionals om vooraf de risico's in te schatten. 'Maak in ieder geval een soort risico-inschatting en ga na of hier ook hoornaarnesten kunnen zitten.' Let daarbij op hoornaars die telkens naar dezelfde plek vliegen. Ook na een controle blijft oplettendheid nodig. 'Zelfs als je zo'n check hebt gedaan, moet je alert blijven tijdens je werkzaamheden.'
 | | Arnold van Vliet |
|
|
Een losse hoornaar is meestal geen probleem
'Een losvliegend dier is in principe geen probleem', zegt Albers. Geelpoothoornaars zijn meestal op zoek naar voedsel en vallen mensen niet zomaar aan. Het gevaar ontstaat wanneer een nest wordt verstoord. Albers schetst een herkenbare situatie. 'De kans bestaat dat je over een nest heen kijkt als je met een lange zaag aan het zagen bent of met een heggenschaar een heg aan het knippen bent . Zo'n nest is namelijk niet altijd goed zichtbaar.' Mocht je zo'n nest raken, dan kan het snel misgaan. 'Want tegen de tijd dat hun nest echt kapotgemaakt wordt, dan waarschuwen deze hoornaars niet meer.'
Ook Van Vliet waarschuwt voor het verstoren van nesten. Samen met hoornaardeskundige Silvia Hellingman schreef hij hierover een artikel voor Nature Today. Daarin staat dat activiteiten zoals grasmaaien, bosmaaien, snoeien of zagen een onmiddellijke verdedigingsreactie kunnen uitlokken. Geluid, trillingen en bewegingen rond het nest kunnen zo'n reactie veroorzaken. De dieren kunnen alarmstoffen afgeven, waardoor ook andere hoornaars uit de kolonie aanvallen. Volgens Van Vliet moeten groenprofessionals deze risico's leren herkennen. 'Dat is een leertraject, denk ik.'
|
|
'Mocht je een nest vol geelpoothoornaars raken, dan kan het snel misgaan'
| |
|
Wegrennen is beter dan blijven staan
Wie een nest verstoort en wordt aangevallen, moet zo snel mogelijk vluchten. Van Vliet en Hellingman verwijzen naar Zuid-Koreaans onderzoek naar het gedrag van geelpoothoornaars bij nestverstoring. Wie rustig wegliep, werd op twintig meter afstand gemiddeld nog door ongeveer tien hoornaars achtervolgd. Bij iemand die wegrende, waren dat er gemiddeld anderhalf. Stilstaan of hurken bood evenmin bescherming. In beide situaties vielen gemiddeld ongeveer dertig dieren aan. Van Vliet en Hellingman vatten hun advies in Nature Today samen: 'Leun voorover en ren zo snel mogelijk minimaal tien meter weg.' Bescherm daarbij gezicht en nek en zoek indien mogelijk beschutting in een afsluitbaar gebouw of voertuig. Voor boomverzorgers bestaat een extra risico. Wie op hoogte wordt aangevallen, kan door een schrikreactie vallen. Dat bleek bij het incident in Vught, waarbij een boomsnoeier uit een hoogwerker sprong.
Twee incidenten met ernstige gevolgen
Boomsnoeier springt uit hoogwerker in Vught Op 16 september 2026 raakte een boomsnoeier zwaargewond tijdens werkzaamheden voor de gemeente Vught. De man werkte op ongeveer twaalf meter hoogte toen hij op een nest stuitte. Volgens de idverde werd hij aangevallen en sprong hij uit de hoogwerker. Hij werd naar het ziekenhuis gebracht.
Medewerker boombedrijf krijgt tientallen steken Bij een ander incident zag een medewerker van een boombedrijf een hoornaarsnest over het hoofd. Volgens De Stentor werd hij tientallen keren gestoken en raakte hij in shock.
|
Nest gevonden? Blijf op afstand
Wie een nest ontdekt, moet de werkzaamheden stilleggen. Van Vliet en Hellingman adviseren om minimaal drie meter afstand te houden, maar liever vijf meter of meer. Waarschuw ook collega's, klanten en voorbijgangers. Zelf een nest verwijderen is onverstandig. In Nature Today schrijven de auteurs: 'Het vraagt om speciale kennis en uitrusting om de nesten veilig te verwijderen.' Besproeien met water of bestrijdingsmiddelen kan juist een aanval uitlokken.
|
|
'De geelpoothoornaar is een vervelend beest. We hadden hem liever niet gehad'
| |
|
Albers ziet mogelijkheden voor grotere groenbedrijven om een medewerker op te leiden voor het verwijderen van nesten. 'Dan kan ik me ook voorstellen dat je er gewoon voor zorgt dat er iemand daarin opgeleid wordt. En dat er gewoon intern iemand is die dat kan doen.' Daarvoor zijn wel beschermende kleding, geschikte materialen en voldoende kennis nodig. Voor de meeste hoveniers ligt het inschakelen van een gespecialiseerde bestrijder meer voor de hand. De aanpak verschilt per provincie.
Minder schade aan biodiversiteit dan gevreesd
De geelpoothoornaar eet honingbijen, maar ook hommels, zweefvliegen, vlinders en andere insecten. Volgens Albers lijken de gevolgen voor de biodiversiteit voorlopig minder groot dan aanvankelijk werd gevreesd. Ze verwijst naar het artikel 'De Aziatische hoornaar: fabels en feiten', verschenen in De Levende Natuur, nummer 2 van 2026. Daarin wordt de beschikbare kennis over de soort en de gevolgen voor mens en natuur besproken. 'Het is eerder een probleem voor imkers dan voor de biodiversiteit, is op dit moment de conclusie.'
Van Vliet wijst erop dat verschillende studies wel grote lokale effecten op insecten laten zien. Verder onderzoek blijft daarom nodig. Albers ziet voor hoveniers geen reden om hun groenbeheer aan te passen. 'Hoveniers kunnen op allerlei manieren de biodiversiteit versterken in openbaar groen en in tuinen. Dat moeten ze vooral doen.'
Alertheid zonder onnodige angst
Volgens Van Vliet en Hellingman is volledige uitroeiing van de geelpoothoornaar in Nederland niet meer haalbaar. Hoe vaak hoveniers tijdens hun werk nesten tegenkomen, is onbekend. Met de verdere verspreiding van de soort kan die kans toenemen. Albers waarschuwt ervoor de risico's te overdrijven. 'Het is een vervelend beest. We hadden hem liever niet gehad.'
De publicatie in De Levende Natuur stelt dat in Nederland sinds de vestiging van de soort geen stijging van het aantal vergiftigingen door hoornaarsteken vastgesteld. Ook uit Frankrijk worden niet meer problemen gemeld dan tien jaar geleden. Er zijn geen duidelijke aanwijzingen dat het gif sterker is of dat de soort agressiever is dan andere wespen en hoornaars. Specifiek onderzoek naar de risico's tijdens groenwerk ontbreekt echter.
Vijf tips voor veilig werken
1. Controleer de werkplek. Let vóór het snoeien, zagen of maaien op nesten, opvallende vliegbewegingen en aanhoudend gezoem. 2. Let op dichte begroeiing. Nesten kunnen hoog in boomkronen zitten, maar ook in hagen en struiken. 3. Stop alle werkzaamheden bij een vermoedelijk nest. Houd minimaal drie meter afstand, maar liever vijf meter of meer. Waarschuw collega's en omstanders. 4. Schakel een specialist in. Probeer nesten niet zelf te verwijderen. Meld waarnemingen via Waarneming.nl. 5. Vlucht bij een aanval. Bescherm gezicht en nek en zoek snel beschutting. Voorkom bij werkzaamheden op hoogte dat je valt. Bel 112 bij ernstige allergische klachten.
Bron: Rijksoverheid
|
| LOGIN
met je e-mailadres om te reageren.
|
|
|
| Er zijn nog geen reacties. |
|